Zielone dachy w polskich miastach — uprawa na wysokości

Zielone dachy w polskich miastach przestały być rzadkością. Coraz więcej nowych inwestycji komercyjnych i mieszkaniowych uwzględnia dachy z roślinnością — od ekstensywnych pokryć z rozchodnikami po intensywne ogrody dostępne dla mieszkańców.

Dwa rodzaje zielonych dachów

W budownictwie rozróżnia się dwa podstawowe typy zielonych dachów, które różnią się konstrukcją, wagą i możliwościami uprawowymi.

Dach ekstensywny

Grubość substratu wynosi tu zazwyczaj 6–15 cm. Stosuje się rośliny o niskich wymaganiach wodnych i odżywczych — przede wszystkim rozchodniki (Sedum), rojniki, niektóre trawy ozdobne i byliny odporne na suszę. Tego rodzaju dachy nie nadają się do uprawy warzyw — nie mają wystarczającej głębokości podłoża ani odpowiedniej retencji wody.

Dach intensywny

Grubość substratu wynosi od 20 do ponad 100 cm. Umożliwia uprawę traw, krzewów, a przy odpowiedniej głębokości (powyżej 40–60 cm) także warzyw i drzew owocowych. Dachy intensywne wymagają jednak odpowiedniej nośności konstrukcji budynku — podłoże mokre po deszczu waży od 300 do ponad 600 kg/m². Każda planowana ingerencja w dach budynku wielorodzinnego wymaga zgody właściciela lub zarządcy nieruchomości, a w wielu przypadkach także pozwolenia budowlanego lub zgłoszenia do urzędu.

Przykłady z polskich miast

Warszawa

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych zielonych dachów w Warszawie jest ogród na dachu Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego przy ul. Dobrej. Zajmuje powierzchnię około 1 hektara i jest dostępny publicznie. Rosną tu byliny, trawy ozdobne i drzewa. Ogród pełni funkcję rekreacyjną, a nie produkcyjną, ale jest przykładem tego, jak intensywny dach może być trwałym elementem miejskiej zieleni.

W Warszawie funkcjonuje też kilka prywatnych ogrodów warzywnych na dachach budynków komercyjnych i biurowców, jednak nie są one dostępne publicznie.

Wrocław

Wrocław uczestniczył w projektach europejskich dotyczących zielonej infrastruktury miejskiej. Na terenie miasta realizowane są projekty ogrodów społecznych i terenów zieleni na budynkach publicznych, choć skala zjawiska jest mniejsza niż w zachodnioeuropejskich metropoliach.

Kraków

W Krakowie zainteresowanie zielonymi dachami i pionowymi ogrodami rośnie w kontekście walki z zanieczyszczeniem powietrza i efektem miejskiej wyspy ciepła. Kilka nowych biurowców w centrum posiada dachy z roślinnością.

Co można uprawiać na intensywnym dachu

Przy substracie o głębokości 30–50 cm na dachach możliwa jest uprawa:

• sałat i warzyw liściowych — wymagają 15–20 cm głębokości podłoża,
• rzodkiewki i rzepy — dojrzewają szybko i nie potrzebują głębokiego podłoża,
• ziół (tymianek, rozmaryn, szałwia) — dobrze znoszą słoneczne, wietrzne warunki,
• truskawek — sprawdzają się w skrzynkach przy odpowiednim podlewaniu.

Pomidory, ogórki i papryka wymagają substratu o głębokości co najmniej 40 cm i regularnego nawadniania, często realizowanego systemem kroplowym.

Kwestie techniczne i prawne

Założenie ogrodu na dachu budynku wymaga analizy kilku kwestii:

• Nośność dachu — konieczne jest sprawdzenie w dokumentacji technicznej budynku, jakie obciążenia użytkowe są dopuszczalne.
• Izolacja przeciwwodna — istniejąca izolacja może wymagać wzmocnienia lub wymiany przed nałożeniem substratu.
• Zgoda wspólnoty lub zarządcy — w budynkach wielorodzinnych zmiana sposobu użytkowania dachu wymaga zgody właścicielskiej.
• Przepisy budowlane — zależnie od zakresu inwestycji, może być wymagane zgłoszenie robót budowlanych lub pozwolenie na budowę (ustawa Prawo budowlane, Dz.U. 1994 Nr 89 poz. 414 z późn. zm.).

Nawadnianie na dachu

Na dachach instaluje się najczęściej systemy nawadniania kroplowego lub podsiąkowego. Ręczne podlewanie dużych powierzchni jest niepraktyczne ze względu na trudność transportu wody. Dobrze zaprojektowany dach intensywny może mieć wbudowany system retencji wody deszczowej, który zmniejsza zapotrzebowanie na wodę wodociągową.

Więcej o zielonej infrastrukturze w polskich miastach: Ministerstwo Klimatu i Środowiska.